Zamknij

Święto zesłania Ducha Świętego

Święto zesłania Ducha Świętego

Święto zesłania Ducha Św. obchodzone jest 7 tygodni ? czyli 50 dni, po Wielkanocy, pomiędzy 10 maja a 13 czerwca. Nazywane jest u nas Zielonymi Świątkami

Święto zesłania Ducha Św. obchodzone jest 7 tygodni – czyli 50 dni, po Wielkanocy, pomiędzy 10 maja a 13 czerwca. Nazywane jest u nas Zielonymi Świątkami, „gdyż tym czasie zieleni się wszystko, co tylko ziemia wydaje, a równie bogaci jak ubodzy chaty swe i kościoły w dzień ten majem stroić lubili”[1]. Są pełnym radości świętem życia i młodości, które swoje korzenie ma w pogańskich zwyczajach i zabobonach. Wywodzą się z pogańskiego święta wiosny, obchodzonego w okresie wegetacji roślinnej – od maja do dnia św. Jana (24 czerwca). Często zapoczątkowywały obchody sobótkowe. W ludowym kalendarzu obrzędowym były pożegnaniem wiosny i powitaniem lata, ukoronowaniem wiosennych prac polowych a także obrzędów wiosennych, które występują już podczas Zapustów, Śródpościa oraz Wielkanocy. Należało zakończyć do tego dnia prace na roli – nadchodził czas oczekiwania na efekty ciężkiej pracy.

Jednak to „wyciszenie” nie dotyczyło życia obrzędowego. Jak pisze A. Paluch: „Człowiek – według ludowej wizji świata – nie tylko biernie obserwuje pola i oczekuje na plon, lecz może, a właściwie powinien, za pomocą działań obrzędowych uczestniczyć w rozwoju życia przyrody, powodować jej wzrost i płodność”[2].

W wigilię Zielonych Świątek rozpowszechnione było „majenie” zielenią domów, izb, podwórza, wrót, płotów. Budynki mieszkalne i gospodarcze przystrajane były – w zależności od regionu – bylicą, łopianem, piołunem, a także gałązkami brzozy (najczęściej), lipy, leszczyny, dębu, klonu, kasztanowca, buczyny. Zatykano je pod strzechy, umieszczano w ścianach, na ogrodzeniach. Uważano, że rośliny te mają właściwości magiczne – mają moc zabezpieczania obejścia oraz znajdujących się w nim ludzi i zwierząt przed czarami, złymi duchami, ale również przed pożarem. Wiara w nadzwyczajne moce łopianu i bylicy mogą wiązać się z legendą głoszącą, że ścięta głowa św. Jana Chrzciciela upadła właśnie pomiędzy te rośliny.

Na apotropeiczne funkcje zielonych gałązek wskazują też miejsca, w których lud je umieszczał. Tatarak rozrzucano nie tylko na podłodze, ale też koło progu, przed wejściem do domu. Gałązki drzew zatykano obok drzwi i okien. Są to miejsca graniczne, niebezpieczne, gdzie mogą działać siły nieczyste. Zielone gałązki miały chronić dom i całe obejście przed wtargnięciem jakiegoś nieszczęścia, zła. Wymiar symboliczny ma też kolor – zielony to przecież kolor życia, nadziei, zdrowia i witalności, a obszar życia jest nie do przekroczenia dla istot, które do niego nie należą[3]. Okres Zielonych Świątek jest właśnie czasem, w którym czarownice i demony są bardzo aktywne.

Rośliną powszechnie kojarzoną z Zielonymi Świątkami jest tatarak. Rozrzucano go grubą warstwą w izbach na podłodze, na podwórzu, a nawet w psich budach. W niektórych regionach umieszczano go także za świętymi obrazami[4] oraz zakładano za siestrzanem[5]. Tatarak nie był tylko ładnie pachnącą świąteczną ozdobą – pełnił również funkcje ochronne: „W Lipnicy w wigilię Zielonych Świątek rzucano tatarak przed progiem domu, ze słowami: Nie za nas powstało, za nas niech zginie, co miało chronić dom przed wejściem zła”[6]. Miał też przeciwdziałać pchłom, komarom, muchom i innym insektom. Kłącze tataraku miało również częste i szerokie zastosowanie w medycynie ludowej. Mycie włosów w odwarze lub nalewce na kłączu zalecano przy ich wypadaniu, łupieżu. Zewnętrznie tatarak stosowano również, w zależności od regionu kraju, przy ranach, oparzelinach, osłabieniu, przy chorobach jamy ustnej, gardła, a w postaci olejku przy bólach krzyża, reumatyzmie, nerwobólach. Wewnętrznie stosowano go – w postaci odwaru, nalewki – najczęściej w przypadku chorób układu pokarmowego: bólach żołądka, biegunce, nudnościach, ale także przy gorączce, jako środek napotny, w zimnicy. Napar z tataraku podawano również cierpiącym na biegunkę krowom.

Zielone rośliny, którymi majono chaty, płoty, zagrody, ale również kapliczki i krzyże przydrożne, mimo iż nie były poświęcone, jako takie były traktowane. Wystarczyło, że „uczestniczyły” one w uroczystości Zielonych Świąt. Niekiedy używane były do praktyk leczniczych i magicznych (zioła) oraz do ognia świętojańskiego (drzewka – przeważnie młode brzózki)[7]. Nie wyrzucano ich, lecz palono, tak samo jak wszelkie poświęcone przedmioty, czy zniszczone święte obrazy.


[1] O. Kolberg, Dzieła wszystkie, t. 5, s. 293.

[2] Libera Z., A. Paluch A., Lasowiacki Zielnik, Kolbuszowa 1993, s. 120.

[3] Tamże, s. 122.

[4] Tamże, s. 121.

[5] E. Szot – Radziszewska, Rośliny lecznicze w ludowej wizji świata. Interpretacja materiałów etnograficznych zebranych przez Władysława Sikorskiego w okolicach Pińczowa., Kielce 2003, s. 35.

[6] Z. Libera, A. Paluch, Lasowiacki..., s. 121.

[7] K. Zawistowicz, Zielone Świątki w wierzeniach i obrzędach., „Wiedza i Życie” 1933, nr 5, s.383.

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego 2014-2020

×

Drogi Użytkowniku!

Administratorem Twoich danych jest Muzeum Wsi Radomskiej z siedzibą przy ulicy Szydłowieckiej 30 w Radomiu, zarejestrowanym w Rejestrze Instytucji Kultury prowadzonym przez Samorząd Województwa Mazowieckiego pod numerem RIK/21/99 NIP 796-007-85-07. Nasz e-mail to muzeumwsi@muzeum-radom.pl, a numer telefonu 48 332 92 81. Z Inspektorem Ochrony Danych (IOD) skontaktujesz się mailem info@rodo-radom.pl

Co do zasady Twoje dane zbieramy wyłącznie w celach związanych ze statutowymi zadaniami MUZEUM. Podstawą naszego działania są przepisy prawa i nasz prawnie uzasadnionego interes jako administratora danych. Zawsze prosimy Cię o podanie tylko takiego zakresu danych, jaki jest niezbędny do realizacji naszych celów:

  • gromadzenie zabytków w statutowo określonym zakresie;
  • katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbiorów;
  • przechowywanie gromadzonych zabytków, w warunkach zapewniających im właściwy stan zachowania i bezpieczeństwo, oraz magazynowanie ich w sposób dostępny do celów naukowych;
  • zabezpieczanie i konserwację zbiorów oraz, w miarę możliwości, zabezpieczanie zabytków archeologicznych nieruchomych oraz innych nieruchomych obiektów kultury materialnej i przyrody;
  • urządzanie wystaw stałych i czasowych;
  • organizowanie badań i ekspedycji naukowych, w tym archeologicznych;
  • prowadzenie działalności edukacyjnej;
  • popieranie i prowadzenie działalności artystycznej i upowszechniającej kulturę;
  • udostępnianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych;
  • zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji;
  • prowadzenie działalności wydawniczej,
  • prowadzenie strony www, w tym zakresie serwisów, które poprawiają jakość naszej pracy i poziom oferowanych usług.

W trosce o bezpieczeństwo zasobów Muzeum informujemy Cię, że będziemy monitorować siedzibę Muzeum z poszanowaniem Twojej ochrony do prywatności. W tym wypadku będziemy działać w oparciu o przepisy prawa i nasz prawnie uzasadniony interes realizowany jako administrator danych.

Nie będziemy przekazywać Twoich danych poza Polskę, ale możemy udostępnić je podmiotom, które wspierają nas wypełnianiu naszych zadań. Działamy w tym przypadku w celu wypełnienia obowiązków prawnych, które na nas spoczywają oraz w związku z naszym prawnie usprawiedliwionym interesem.

Twoje dane będziemy przetwarzać w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w naszym kraju oraz uzasadniony interes realizowany przez nas jako administratora danych tj. do momentu ustania przewarzania w celach planowania związanego z organizacją funkcjonowania Muzeum.

Przysługuje Ci prawo dostępu do Twoich danych, a także sprostowania, żądania usunięcia lub ograniczenia ich przetwarzania. Masz także prawo złożenia skargi do organu nadzorczego.

Podanie danych osobowych jest obligatoryjne w oparciu o przepisy prawa; w pozostałym zakresie dobrowolne, ale odmowa ich podania może uniemożliwić podjęcie współpracy, realizację umowy czy usługi.

Szczegółowe zasady ochrony Twojej prywatności znajdują się w naszej Polityce Prywatności i Polityce Cookies.

Administrator Danych Osobowych